منابع المپیاد زیست شناسی ایران به قلم استاد مهران کریم زاده!
بسم الله الرحمن الرحیممقدمه؛شايد بتوان گفت آزمون المپياد زيست شناسي در بين المپيادها بيشترين تفاوت را با آزمون هاي مدارس
دارد. متأسفانه از سويي به دليل گستردگي دانش زيست شناسي و از سويي ديگر به دليل تصورهاي
غلطي كه به دلايل مختلف در بين دانش آموزان داوطلب شركت در اين المپياد به وجود آمده، افرادي
كه مدت زيادي براي المپياد زيست شناسي تلاش ميكنند به نتيجه مطلوبشان نمي رسند.
بايستي توجه داشت دانستن اطلاعات عمومي دانش زيست شناسي، تنها مانند دانستن اصول اوليه رياضي
چون جمع و ضرب، شمارش و احتمال و ... است و بدون تسلط داشتن بر مسائل، امكان موفقيت بسيار
كم است. سوالاتي كه در المپياد زيست شناسي مطرح ميشوند، از دانش پژوه اين انتظار را دارند كه
علاوه بر داشتن اطلاعات عمومي در زمينه هاي مختلف زيست شناسي، دانش خوبي از رياضي، فيزيك و
شيمي دوره دبيرستان و پيش دانشگاهي داشته باشد تا بتواند با تحليل نمودارها و فرمول ها، در مورد
مسائل اظهار نظر منطقي و درست داشته باشد.
از سوي ديگر از آنجا كه به خصوص براي مبحث بيوشيمي نيازمند اطلاعات دانشگاهي هستيد، و فرض
هر كتاب بيوشيمي دانشگاهي تسلط شما بر رياضي، فيزيك و شيمي دوره دبيرستان است، بدون داشتن
اطلاعات پايه قوي در اين سه مبحث، قادر نخواهيد بود به خصوص در سوالاتي كه دوره تابستاني باشگاه
دانش پژوهان جوان مطرح مي شود پاسخ بگوييد.
شايد بتوان گفت علي رغم پارتي بازي هاي ناخواسته اي كه وارد سيستم المپياد شده است، المپياد زيست
شناسي تنها المپيادي باشد كه با هر ميزان اطلاعاتي هرگز براي شروع كردن آن دير نيست و از سوي
ديگر، سرمايه گذاري در اين المپياد مانع موفقيت شما در كنكور نخواهد شد چون لازمه موفقيت آن،
تسلط بر دروس پايه ديگر است.
در ادامه به سه برنامه سه ساله، دو ساله و يك ساله براي المپياد زيست شناسي اشاره مي كنيم:
الف. دانش آموزان سال اول دبيرستان:سال اول دبيرستان بدون شك بهترين سال براي سرمايه گذاري براي هر المپيادي است زيرا حجم
درس ها و رقابت هاي درسي بسيار كمتر است. پيشنهاد ما اين است كه در سال اول دبيرستان سعي كنيد
يك كتاب زيست شناسي عمومي را به همراه كتب رياضي و شيمي دوره دبيرستان بخوانيد.
كتب متعددي در زمينه زيست شناسي عمومي به زبان انگليسي و فارسي در دسترس است. در صورتي
كه به زبان انگليسي تسلط داريد به شما توصيه مي شود يكي از سه كتاب زير كه به ترتيب اولويت
گذاشته مي شوند را تهيه كنيد:
1. Campbell Biology (9th Edition)
كتاب زيست شناسي عمومي كه به نام يكي از نويسندگان آن، كمپبل، كه چند سال پيش در گذشت، در
سال اخير به ياد او به نام زيست شناسي كمپبل به چاپ رسيده. اين كتاب ارزشمند منبع اصلي المپياد
جهاني زيست شناسي است. اين كتاب توسط انتشارات غزال كه ناشر كتب دانشگاهي زبان اصلي است،
به فروش مي رسد. اين كتاب هنوز ترجمه نشده و كتاب بيولوژي كمپبل ترجمه اين كتاب است كه به
منبع رسمي كتب درسي دوره دبيرستان نام برده مي شود:
Biology: Concepts and connections (3rd edition)
2. Life: The Science of Biology (9th edition)
اين كتاب را مي توانيد از انتشارات سپهر تهيه كنيد كه ترجمه هم نشده.
3. Biology (9th edition): Peter H. Raven
ترجمه نسخه سال 1996 اين كتاب توسط نشر دانشگاهي در دو جلد تمام رنگي به چاپ رسيده كه
كيفيت ترجمه بسيار بالاتري نسبت به ديگر كتاب هاي رقيب ترجمه شده دارد و در صورتي كه به
زبان انگليسي تسلط نداريد، توصيه ما انتخاب نسخه فارسي اين كتاب است.
كتاب ديگري كه براي يك دانش آموز سال اول دبيرستان بسيار جذاب و خواندني است، كتاب
مقدمه اي بر اكولوژي رفتار، چاپ شده توسط انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد، و ترجمه شده توسط
دكتر عبدالحسين وهاب زاده است.
اكثر شركت كنندگان در المپياد زيست شناسي، اين كتاب را مطالعه مي كنند اما سوالات مرحله اول و
دوم المپياد زيست شناسي، بدون خواندن اين كتاب نيز قابل پاسخگويي هستند.
در سال دوم دبيرستان به شما پيشنهاد مي شود كتاب شيمي دوره پيش دانشگاهي را خوانده باشيد، و
شروع به خواندن مبحث بيوشيمي كنيد. براي مبحث بيوشيمي كتب متعددي وجود دارد كه اكثراً
ترجمه شده اند. به عقيدهي ما، كتاب بيوشيمي لنينجر نسخه پنجم، با توجه به تغييراتي كه داشته
است، كتاب بسيار مناسبي براي المپياد زيست شناسي به حساب مي آيد. نسخه انگليسي اين كتاب
توسط انتشارات سپهر به فروش مي رسد، و سعي كنيد در صورت تمايل به انتخاب نسخه فارسي،
نسخه اي كه داراي تصاوير رنگي، ترجمه واضح و سوالات آخر فصل است را انتخاب كنيد. ترجمه
دكتر محمدي از انتشارات آييژ، داراي همه اين خصوصيات، به جز سوالات آخر فصل است.
توصيه مي شود در سال دوم دبيرستان، كليه فصول اين كتاب، به جز فصول مرتبط با كاتابوليسم آمينو
اسيدها، آنابوليسم آمينو اسيدها، نوكلئوتيدها و اسيدهاي چرب را مطالعه كنيد. با مطالعه اين كتاب
بسياري از مباحث فيزيولوژي، زيست سلولي و ژنتيك مولكولي را نيز مسلط شده ايد.
در صورتي كه در سال دوم دبيرستان به مباني احتمالات و شمارش تسلط پيدا كرده ايد، توصيه
مي شود حتماً كتاب ژنتيك از ديدگاه حل مسأله، چاپ شده توسط انتشارات انديشه سرا، و نوشته
دكتر ساسان اميني كه اولين ايراني دارنده مدال طلاي المپياد جهاني زيست شناسي هستند را مطالعه
كنيد. اين كتاب كليه مباحث ژنتيك كه بايستي با آن ها آشنا باشيد را پوشش نمي دهد. از اين رو
توصيه مي شود كتاب ژنتيك استنسفيلد كه توسط انتشارات فاطمي و آييژ به صورت جداگانه به چاپ
مي رسد را تهيه و فصول مربوط به نوتركيبي و لينكاژ را مسلط شويد.
توصيه مي شود در تابستان ورود به سال سوم دبيرستان، كتاب زيست شناسي سلولي و مولكولي
انتشارات فاطمي كه توسط آقاي حسين اميري كه سابق بر اين از اعضاي كميته المپياد زيست
شناسي، مدرس و طراح سوال در باشگاه دانش پژوهان بوده اند را تهيه و مطالعه فرماييد. اين كتاب،
است و در آخر هر فصل سوال هايي تأليفي، Molecular Biology of The Cell خلاصه اي از كتاب
يا برداشته شده از اين كتاب را مشاهده مي كنيد. جزئيات موجود در اين كتاب، و همين طور كتاب
بيوشيمي لنينجر بسيار زياد است و بايد بدانيد كه تا ورود به دوره تابستاني هرگز از شما جزئيات
مولكولي و پروتئيني خواسته نخواهد شد و اكثر سوالاتي كه با آن ها روبرو مي شويد، اطلاعات پيش
نياز را در اختيارتان خواهند گذاشت.
مبحث مهم ديگر المپياد زيست شناسي، فيزيولوژي است كه بسياري از قسمت هاي آن چون گوارش
و ايمني و توليد مثل و غدد، توسط كتا بهاي زيست شناسي عمومي پوشش داده مي شوند. توصيه
مي شود براي مباحثي چون عملكرد سلول هاي عصبي، عملكرد سلول هاي عضلات و قلب،
الكتروكارديوگرام و چرخه كار قلبي، اصول فيزيكي حاكم بر گردش خون و تنفس، از كتاب فيزيولوژي
برن و لوي مراجعه كنيد كه برخلاف فيزيولوژي گايتون تاكيد كمتري روي بيماري ها و نكات باليني
دارد و اساس فيزيولوژيك چنين پديده هايي را بسيار خوب بيان مي كند.
از آنجا كه اخيراً در المپياد زيست شناسي مبحث جانور شناسي اهميت بيشتري پيدا كرده، توصيه
مي شود كتاب هايي چون جانور شناسي مقايسه اي نوشته شده توسط آقاي عرفان خسروي، و كتاب
اكولوژي جمعيت براي المپياد زيست شناسي نوشته شده توسط آقاي كوشا پايداري را، مطالعه كنيد.
مبحث گياه شناسي، در المپياد زيست شناسي اهميت خاص خود را دارد و همواره كتاب زيست
شناسي گياهي انتشارات مدرسه منبع سوالات مبحث گياهي سوالات مرحله اول و دوم المپياد زيست
شناسي بوده است.
توجه كنيد كه منابع گفته شده، حداكثر مطالبي بود كه بايستي براي موفقيت در المپياد زيست شناسي
بدانيد، و به هيچ وجه لازمه موفقيت مطالعه حتمي كليه اين منابع نيست. و هيچ تضميني براي
موفقيت كسي كه همه اين منابع را بخواند نيست! در المپياد همواره جدا از دخيل بودن درصدي از
شانس، و درصدي از بدشانسي، تسلط شما در ديگر دروس نيز اهميت دارد!
ب. دانش آموزان سال دوم دبيرستانتوصيه مي شود در اولين فرصت يك كتاب زيست شناسي عمومي با حجم كم، مثلاً بيولوژي كمپبل
انتشارات خانه زيست شناسي را مطالعه كنيد. در ميان منابعي كه براي دانش آموزان سال اولي ذكر
شد، شما مي توانيد خواندن مبحث جانورشناسي، اكولوژي جمعيت و اكولوژي رفتار را با توجه به زمان
كمتري كه داريد، فاكتور بگيريد و اين مباحث را در سطح كتب زيست عمومي بلد باشيد. از زمان
اضافي تان براي تسلط بر دروس رياضي و شيمي استفاده كنيد. دانستن مشتق و انتگرال قبل از شركت
در مرحله اول، توصيه مي شود.
ج. دانش آموزان سال سوم يا كساني كه تازه فهميده اند در مرحله اول قبول شده اند و به جز
كتاب درسي چيزي بلد نيستند!نترسيد! بسياري از پذيرفته شدگان در مرحله دوم المپياد زيست شناسي، دقيقاً شرايطي مشابه شما
داشته اند. حداقل مطالبي كه براي المپياد زيست شناسي بايد بدانيد اين است:
كتب درسي! فصل هاي پروتئين، آنزيم، غشا، اصول بيو انرژتيك و مسيرهاي اصلي كاتابوليسم و
فتوسنتز از كتاب بيوشيمي لنينجر و مباحث بيان شده از فيزيولوژي برن و لوي و كتاب ژنتيك از
ديدگاه حل مسأله! از وقت اضافي تان براي مرور مباحث تكامل، رفتار شناسي، گياه شناسي و اكولوژي
از كتب زيست شناسي عمومي استفاده كنيد. اگر باز هم وقت آورديد، سراغ كتاب زيست شناسي
گياهي انتشارات مدرسه برويد كه در مرحله دوم همواره جايگاه يك سوال را به خود اختصاص داده
است..
توصيه آخر:%60
پذيرفته شدن در مرحله اول، با درصدي بيش از 30 %، و در مرحله دوم، با درصدي بيش از بسيار محتمل است!
توصيه مي كنيم حتي اگر تا كنون هيچ چيز از زيست شناسي نمي دانيد، خودتان را
مقيد كنيد هر شب اقلاً يك سوال از سوالات مراحل قبلي المپياد زيست شناسي را بخوانيد! روي آن
فكر كنيد! و پاسخ تشريحي را با پاسخ خودتان مقايسه كنيد! شايد انجام اين كار به تنهايي، براي قبولي
در مرحله دوم المپياد زيست شناسي كافي باشد! و شايد اگر كليه منابع را بخوانيد و اين كار را انجام
ندهيد، مرحله اول هم قبول نشويد!
به خاطر داشته باشيد، المپياد در ظاهر خوشبخت كردن 8 الي 12 نفر، و بدبخت كردن بقيه افرادي
است كه تلاش كرده اند اما به مدال طلا دست نيافته اند! مسئولين باشگاه دانش پژوهان همواره سعي
دارند اين انتخاب خود را عادلانه تر كنند، اما هرگز عادلانه ترين نخواهد بود، پس اگر پاي در مسير
المپياد مي گذاريد، سعي كنيد تنها هدف خود را مدال طلا ندانيد، بدانيد كه شايد كمتر كسي باشد كه
در المپياد به خواسته خود نرسيده اما از تلاش براي قبولي پشيمان باشد. اين مسير به شما چيزهايي
مي آموزد، كه ارزشش را دارد. هر چيز كه شما را نكشد، شما را قوي تر مي كند، پس تنها وقتي پاي در
المپياد بگذاريد كه مي دانيد نمي ميريد، تا شايد قوي تر شويد!
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
این منابع توسط استاد مهران کریم زاده جمع آوری شده است!
امید وارم به درد دوستان تلاش گر در عرصه ی المپیاد زیست بخوره!
با سپاس فراوان! 
موضوع: منابع المپیاد زیست شناسی کشوری(قابل توجه تازه واردان و علاقه مندان زیست) (دفعات بازدید: 838 بار)
